PPr borular Polipropilen Random Kopolimer hammaddesinden imal edilmektedir. Bu hammadde tip 3 olarak adlandırılmaktadır. Tip 1 Polipropilen homopolimer, tip 2 ise Polipropilen blok kopolimer’dir. PPr’nin diğerlerinden ayıran en önemli özelliği sıhhi tesisatta kullanılabilmesi yanı sıra, sıcaksu tesisatında kullanılabilmesidir. Galvaniz boruların yerine ikame olarak pazara girmiştir ve yakın bir gelecekte sunmuş olduğu avantajlar sayesinde pazara %100 hakim olacaktır. Ürün, fiting olarak adlandırılan bağlantı elemanlarına sahiptir. Birleştirmede kullanıldıkları gibi her türlü geçişe uygun çesitte üretilmektedirler. Hat üzerindeki dişli parçalar ile bağlantı için metalli fitingler üretilmektedir. Birleştirme yöntemi olarak soket kaynağı kullanılmaktadır. Ürünün kaynak kabiliyeti yüksek olduğundan 1-2 saatlik eğitim ile sağlıklı kaynaklar yapılabilmektedir. Ø20-125 mm aralığında üretim yapılmaktadır.Ürün değişik renklerde üretilebilmektedir. Rengin kaliteye olumlu bir etkisi yoktur. Üretim ve stok verimliliği açısından firma tavsiyesi dikkate alınmalıdır.

PPr borular ekstrüder hattı denilen makinalar grubunda üretilmektedir. Fitingleri ise enjeksiyon makinalarında kalıp ile şekillendirilerek üretilmektedir. Elektrofüzyon denilen tipleri de olmakla birlikte, yüksek emniyetli ve yüksek maliyetli bir üründür. Bu seviyede kaliteye ihtiyaç duyulmadığından nadir olarak tercih edilmektedir.

Standartların PN20 olarak adlandırdığı etkalınlığındaki ürünleri firmamız, PN25 olarak sunmaktadır. Bunun sebebi kullanılan hammaddenin çevresel gerilme değerinin σ = 8.0 MPa olmasıdır. Normal şartlarda PN20 için etkalınlığının inceltilmesi gerekir ancak standart içerisindeki tablo değerleri bu hammadde sınıfına göre revize edilmediğinden, standart dışına çıkılmaması için basınç sınıfı yükseltilmiştir.

Kolay kaynak edilebilir.
Kısa sürede döşenebilir.
Firesiz uygulama yapılabilir.
Tesisatçıya düşük yatırım ihtiyacı gösterir.
20 °C’de PN25 bara dayanımı vardır.
50 yıl ömür garantilidir.
95 °C’de de kullanilabilir.
Korozyon olmaz.
Mineraller ile reaksiyona girip çapi daralmaz.
Paslanip içme suyunu kirletmez.
0°C’nin altında buzdan çatlamaz.
Elastik yapısı ile zor pozisyonlarda kolaylıkla döşenebilir.
Metalin 8’de 1 ağırlığında olmasından dolayı işçiyi yormadan taşınabilir.
Nakil araçlarına daha fazla yükleme ve maliyette tasarrufa imkan tanır.

Ürün binaların sıhhi tesisat hatlarında kullanılır. Sıcak su dayanımından dolayı ısıtma sistemlerinde de kullanılabilmekte olup folyosuz hali tavsiye edilmemektedir. Anlık sıcaklık ve basınç artışları borunun patlamasına neden olabilmektedir. Bu şartlar için alüminyum folyo kaplı olan Oksi-Stabil boru kullanılmalıdır.

Ürünler mühendislerin belirtmiş olduğu çaplara göre binalara döşenmektedir. Sıva ve toprak altı olarak uygulanmaktadır. Boruların boyları 4 m olarak imal edilmektedir. Her türlü fiting ile soket kaynağı ile birleştirilir. Hattaki metal ürünler ile birleştirme için metal parçalı fitingler kullanılır.

Güneş kollektörlerinde de kullanılabilmektedir. Sistemde basınç düşük olduğundan güneşten etkilenmesine rağmen menfi durum ile karşılaşılmamaktadır.

Içerisinde su buz haline dönüstüğünde esneme kabiliyeti ile patlamamaktadır. Ancak buz hacmini arttırırken basınçlı suyu sıkıştırmaktadır. Bu sıkışma anlık olarak 80 barlara çıkabilmektedir. Bu durumda sudaki basınç ile boru patlayabilmektedir.

A. PPR SIHHI TESISAT BORULARI

1. PPR sıhhi tesisat borusu sıcak su tesisatında kullanılabilir mi?

Kullanılabilir ancak soğuk su kullanımında olduğu gibi garanti kapsamında değildir. Sadece 20 °C kullanımında 25 bar basınç altında 50 yıl garantilidir. Hangi sıcaklık ve basınç altında kullanımda ürünün ömrünün ne olduğu sıcaklık-ömür-basınç tablosundan elde edilir. Sıcak su hatlarında Oksi-Stabil borular kullanılmalıdır.

2. PRR Tip 1, Tip 2, Tip 3 ne demektir? Aralarındaki farklar nelerdir?

Plastik boruların gelişimi ile daha mukavim hale gelmektedirler. Ilk üretilen Polipropilenin yapısı propilen moleküllerinden oluşmakta idi. Buna Tip 1 Polipropilen Homopolimer denilmiştir. Daha sonra propilen molekülleri içerisine karışık dizilimli etilen-propilen molekülleri katılmış. Buna da Tip 2 Polipropilen Blok Kopolimer denilmiş. Son olarak da Tip 3 olarak adlandırılan ve etilen moleküllerinin propilen molekülleri arasına düzenli dizilmiş yapılı ürün elde edilmiştir.

Günümüzde yaygın olarak sundukları özellikler nedeniyle Tip 2 ve Tip 3 kullanılmaktadır. Tip 2 sadece soğuk su hatlarında kullanılmaktadır. Sıcak akışkana dayanımı yoktur. Tip 3’ün yapısı sıcağa da dayanım gösterdiğinden sıcak su hatlarında kullanılabilmektedir.

3. Tip 2 ve Tip 3 birbirinden nasıl ayırt edilir?

Gözle, yogunluk, basınç vs. testlerle anlaşılamaz. Anlaşıldığı tek test DSC (Differential Scanning Calorimeter) testidir. Her plastiğin ısıtıldığında belli bir sıcaklık altında açığa verdiği farklı ısı miktarı vardır. Bu testen çıkan ısı artış grafiği plastiğin kimliği olarak kullanılır.

4. Tip 3 yerine Tip 2 almadığımızı nasıl anlayacağız?

Firmaların milletlerarası sertifikasi yok ise anlamak kolay değildir. Lot numarasına göre DSC test sertifikası istenilerek öğrenilebilir. Tip 2 fiyatı Tip 3’ten biraz daha düşük olduğundan milletlerarası sertifika kuruluşlarından (SKZ, DVGW) belge almayanların kullanmasına her zaman açıktır. TSE  periyodik denetleme yapmamaktadır.

5. PPR borular Yerden Isıtma  Sistemde kullanılabilir mi?

Kullanılabilir ancak dikkat edilmesi gereken hususlar vardır. PPR borular 0 °C’nin altında moleküler yapısı kristalize olmaktadır. Bu durumdaki yapıyı cama benzetebiliriz. Basınç dayanımında zayıflama olmaz ama bu şartlarda darbe alırsa kılcal çatlaklar oluşur. Nakliyede ve döşeme esnasında ortam sıcaklığının 0 °C’nin üzerinde olmasına dikkat edilmelidir.

Borunun uzama katsayısı nedir?

Uzama katsayısı;
 
λ = 1,5 10-4  [K-1]
λ bütün uzunluklar mm olarak yazıldığında yukarıdaki gibi yazılır. Formüle boru boyu [m] olarak yazılacak ise aşağıdaki gibi yazılır.
λ= 0,15 
ΔL = Boyca uzama
λ = Plastik uzama katsayısı
L = Boru boyu
ΔT = Boru döşeme sıcaklığı ile işletme sıcaklığı arasındaki fark
Örnek uzama hesabı;
λ = 1,5 10-4  [K-1]
L = 3150 [mm]
ΔT = ΔT1 – ΔT2
ΔT1 = Borunun döşendiği sıcalık = 20 °C
ΔT2 = Akışkan maksimum sıcaklığı = 70 °C
ΔT = 70 – 20 = 50 [K]
 
Bu uzamayı edecek kompansatör boru boyu;
 
LS = Kompansatör boru boyu
K = malzeme sabiti (PPr için 15 alinir)
d = boru çapı (20 mm seçelim)
ΔL = boru boyca uzaması
Örneğimizde hesaplayalım;
 
LS borusu L ve U şeklinde olmaktadır. U biçiminde olursa ara boru uzunluğu (B) aşağıdaki şekilde hesaplanır.
 
Örneğimizde;
B=20 [mm] minimum olarak seçilebilir.

B-DİĞER

1. Yoğuşma nedir?
   
   Hava sahip olduğu sıcaklığa bagli olarak su buharı taşımaktadır. Bu değer sıcaklık ile artmakta olup teknik tablolardan ölçüm değerlerine ulaşılabilmektedir. Havanın bagıl nemine bağlı olarak da çig noktası değeri vardır. Bu sıcaklık ise havanın temas ettigi yüzey sıcaklığından yoğuşmanın başladığı sıcaklığı göstermektedir. Çig noktası olarak adlandırılır.
   
   Şafak vaktinde yerde gördüğümüz çig aynı kanunun sonucudur. Yer sıcaklığı gece bulutsuz havada, hava sıcaklığından aşağı düşmekte ve hava yere temas ettiği yerlerde soğuyarak su moleküllerini yere birakmaktadır. Bu olaya teknikte yoğuşma denmektedir.
   
2. Yoğuşma nasıl önlenir?
   
   Yoğuşmanın önlenmesi için sıcaklık değerinin çig noktasının altındaki yüzeylerin izole edilmesidir. Izolasyon malzemesi ısıyı taşımaz ve kendi yüzey sıcaklığı daha yukarılarda olduğundan yoğuşmanın önüne geçilmiş olur.
   
   Izolasyon yapılmadığında boru yüzeyinde su birikmeleri olur ve bunlar çelik borunun paslanmasına, duvarın rutubetlenerek kabarmasına, kolon demirlerinin sürekli oksitlenerek erimesine neden olur.