| |
|
 |
Crosslink Borular |
|
|
|
|
| Genel Özellikleri |
|
| |
Polietilen
kroslink (PEX) borular sıcaksu hatlarında ısıtma
boruları olarak kullanılırlar. Polietilenler
normal yapıları ile sıcak akışkanlara dayanım
göstermezler. Zincir yapıları kroslink yapıya
dönüştürüldükleri durumda ise çok yüksek
sıcaklık dayanımı özelliğine kavuşurlar.
Yapıları artık tekrar kullanılabilen
termoplastikten yapıdan geridönüşümü olmayan
termoset yapıya dönüşmüş olur.
PEX’lerin
dört tipi vardır. PEX-a peroksit yöntemi, PEX-b
Silan yöntemi, PEX-c ışınlama yöntemi ve PEX-d
azot yöntemi ile ilde edilenler. Bu tipler
arasında fark sadece; standardın talep ettiği
kroslink oranıdır. Mekanik olarak bu
farklılıklar, aynı mukavemeti sağlamak adına
tespit edilmiştir.
PEX-a ilk üretim yöntemi
olup zor bir prosestir. Yeni yatırımda tercih
edilmemektedir.
PEX-b silan metodudur.
Zincirler arasındaki ajan molekülleri
yerleştirilir ve bu ajanlar buhar kürü
uygulamasında farklı zincirler ile Karbon
bağları yaparlar. Proses tüm aşamaları ile firma
içerisinde tamamlandığı için en çok tercih
yöntemdir. Sıcaksu hatlarında kullanım esnasında
kroslink olmaya devam eder.
PEX-c ışınlar
ile Karbon atomlarından Hidrojen atomları
kopartılır ve diğer zincirdeki hidrojen ile
bağlanması neticesinde zincirler birbirine
çapraz bağlanmış olur. Işınlama işlemleri üretim
dışarısındaki başka yerlerde olduğundan nakliye
maliyetleri ekstradan ürün fiyatını
arttırmaktadır. Gama ışını ve elektron
bombardımanı olmak üzere iki farklı ışınlama
yöntemi vardır. Işınlama dozu iyi
ayarlanamadığında zincirler zarar
görebilmektedir. Ürün renk değiştirmekte ve
sertleşmektedir. Gama ışını bakterileri
öldürdüğünden ürün strelize olmaktadır. Bu
özelliği sayesinde sihhi tesisat hatlarında da
tercih edilmektedir.
PEX-d azot yöntemi
ile elde edilmektedir. Rekabet şartlarında
üstünlük sağlayamadığından pazarda
bulunmamaktadır.
PEX boruların termoset
olması ile kaynak kabiliyetleri ortadan
kalkmaktadır. Birleştirme için metal bağlantı
elemanlarından istifade edilmektedir. Metal
bağlantı elemanları ilave ekipman gerektirmeyen
yüzüklü rekor tipinde olmaktadır. Rekorun
anahtar ile sıkıştırılması esnasında boru dışına
geçirilen yüzük rekorun konik yapısı ile boruyu
sıkıştırarak sızdırmazlığı sağlamaktadır. Avrupa
ilave olarak yüzüklü sistemi de kullanmaktadır.
Bu yöntem için elektrikli sıkma aleti yatırımı
gerekmektedir. Ancak rekorlu sisteme olan bir
üstünlüğü sözkonusu değildir. |
| |
| Üretim
Özellikleri |
| |
| PEX boruları ekstrüder
üretim hatlarında üretilmektedir. Ürünler 160 m
kangallar halinde paketlenmektedir. PEXb tipi
kangallar halinde buhar tanklarına konulur ve 10
saat kür uygulanır. Zincir yapılarında %65
kroslink değerine ulaşılır. Bu değere ulaşan
ürün sevk edilir.Metal bağlantı parçaları ise
şirket bünyesinde tasarlanır ve yan sanayide
ürettirilir. |
| |
| Üstünlükleri |
| |
95 °C’de
PN10 bar’da kullanılabilir.
Sıcaklıklar anlık
olarak 120 °C’ye çıktığında da dayanım
gösterir.
Yerden ısıtma sisteminde
kullanılabilir.
Mobil tesisatta radyatör
bağlantısında kullanılır.
Sıhhi tesisatta da
kullanılabilir.
Oksijen bariyeri kaplanabilir
ve havadaki oksijenin borudan suya geçmesini
önler.
Kimyasallara yüksek dayanım
gösterir.
Yoğunluğu 0,956 gr/cm3 olduğundan
hafiftir.
Rekorlar ile alet ihtiyacı olmadan
kolay montaj edilir.
160 m kangal olduğundan
kısa sürede ve fire vermeden
döşenebilir.
Korozyon olmaz.
Mineraller
ile reaksiyona girip çapı daralmaz. |
| |
| Nerede Ve Nasıl
Kullanılır |
| |
Ürün yerden
ısıtma sistemlerinde ve mobil ısıtma
sistemlerinde kullanılmaktadır. Kangal olarak
imal edildiğinden ve esnek yapısı ile döşeme
şekillerine uygun şekilde rahatlikla yere
uygulanır. Mobil tesisat olarak adlandırılan
radyatör sistemlerinde ise kılıf boru içerisinde
uygulanır. Kılıfın birkaç avantaji vardır.
Kılıf boru plastik boru ile arasında kalan
hava boşluğu sayesinde ısı, yolda kaybedilmeden
radyatöre ulaştırılır. Tesisat uygulamasında
borunun sivri cisimler tarafından zarar
görmesini önler. Ileride herhangi bir sebeple
boruda sızdırma meydana geldğinde boru kılıf
içerisinden çekilerek yeni boru ile
değiştirilir.
Sıcaksu, ısı kaynağından
kolonlar ile üst katlara ulaşır. Her dairede
kollektör hattaki suyu ağızları ile yerden
ısıtma borularına veya radyatörlere taşır.
Borunun dönüş ağzı da ikinci bir kollektöre
girerek dönüş kolonuna ulaştırılır.
Bu
borular aynı zamanda sıhhi tesisatta da
kullanılmaktadır. Batarya terminali ürünü ile
sıcak ve soğuk kullanma suyu çıkışları
alınmaktadır. |
| |
| Dikkat Edilmesi
Gerekenler |
| |
Yerden
döşeme yapıldığında sap ile boru arasında hava
boşlukları kalmamalıdır. Bu ısı perdesi
oluşturup verimi düşürür.
Kolektör giriş
ve çıkış alt kısmındaki 90° dönüşlerdeki köşe
dönüş ürününün arkasında mutlaka takoz
kullanılmalıdır. Bu takoz ısınma soğuma
esnasındaki genleşmedeki kırılma noktası
olmaktadır. Takoz bu genleşmeyi önlemekte olup
kırılmaya meydan vermemektedir.
Radyatör
yanındaki vanaların giriş ağzı aşağı bakmalıdır.
Bu şekilde boru 90° açı yaparak montaj sağlanır.
Eğer ağız duvara bakar ise açı 180° olmaktadır.
Küçük bir çapta bu kadar dönüş boru yapısına
uygun değildir. Bu durum boru moleküllerinde
büyük bir gerilim oluşturmakta ve zayıf nokta
ortaya çıkarmaktadır. Ortam şartlarına bağlı
olarak boruda çatlamaya neden olabileceği gibi
basınç ve sıcaklıktaki kontrolsüz artışlar
patlamaya neden olabilir.
Kılıf borular
döşendiğinde keskin dönüşler yapılmamalıdır.
Yapıldığı taktirde boru değişiminde yeni boru
kılıfa geçirilememektedir. |
| |
| Servis
Ömrü |
| |
| 20 °C’de
PN12,5 bar basınç altında 50 yıl garantilidir.
Ürünün standardı içerisindeki grafikler
incelendiğinde 95 °C’de PN11 basınç altında 50
yıl ömür görülmektedir. Yine de grafikten elde
edilen tablolarında bu garanti sözkonusu
değildir. |
| |
| Sıkça Sorulan
Sorular |
| |
1. PEX boruları nerelerde
kullanılır?
Bu borular özellikle
ısıtma sistemlerinde kullanılmakla birlikte,
sıhhi tesisatlarda da kullanılabilmektedir.
Yerden ısıtma, radyatör girişleri (mobil sistem)
ana kullanım
yerleridir.
2. PEX kaç
çesittir? Aralarındaki farklar
nelerdir?
PEX’in a, b, c ve d
tipleri vardır. Bunların hepsi aynı standarda
göre teste tâbi tutulmaktadır. Aralarındaki tek
fark üretim yöntemleridir. PEX-a peroksit, PEX-b
silan, PEX-c ışınlama ve PEX-d Azo yöntemi ile
kroslink
olmaktadır.
3. Termoset ne
demektir?
Plastiklerin granül
hale getirilip kullanılabilenlerine
termoplastik, kullanılamayanlarına termoset
denilmektedir. PEX üretimde şekillendikten sonra
kroslink yapıya dönüşür. Polimer zincirleri yan
zincirler ile bağ yapar ve tek bir molekül
halini alır. Bu halinden sonra tekrar yeni ürün
olarak kullanılması mümkün değildir. Bundan
dolayı termoset grubuna dahil
edilir.
4. Yerden ısıtmada
boru döşeme aralıkları ne kadar
olacaktır?
Boru aralıklari 10 cm
olacaktır. Pencere ve balkon gibi ısı
kayıplarının yüksek olduğu kısımlarda 5 cm
olacaktır.
5. Bir m2’lik
alana kaç metre boru gider?
Orta
kısımda 10 m, pencere kenarında 20
m.
6. 20 °C oda
sıcaklığında, 45 °C su’da ısı transfer miktarı
nedir?
181 W/m2 , 24 °C odada
152 W/m2
7. Parke kaplarsam
ne olur?
Seramikte hesaplanan
değer verilen değerdir. Parkede bu değer %32,
halıda %25 ve laminantta %50
azalır.
8. PEX ısı iletim
katsayısı nedir?
λ=0,41
W/m.K
9. PEX uzama katsayısı
nedir?
2.10-4
K-1
10. Ø16*2 borunun bir
metresinde ne kadar su
vardır?
113
gr
11. Mobil sistemde
borudaki su hızı nedir?
Bir
dilimdeki su debisi 7,5 lt/h olduğundan 6
dilimli bir radyatörde hesaplanan hız 0,65
m/s’dir.
12. Mobil sistemde
azami boru uzunluğu nedir?
Bu
değer pompa basma gücüne bağlıdır. Burada
kolektörden çıkan boruların çok farklı
uzunluklarda olmamasına dikkat edilmelidir.
Dikkat edilmez ise kısa devre olur. Bu sistemde
boru uzunluğundan ziyade her bir ağızdan dilim
başına 7,5 lt/h akışkana göre vana ayarının
yapılması önemlidir. Bu sisteme takılan küçük
debi ölçerler ile
sağlanır.
13. Strofor
yoğunluğu ne olmalıdır?
Strofor
yoğunluğu (dansite) 16-18 gr/cm3 olmalıdır. Sap
üstü konulacak yük miktarı fazla ise yoğunluk
20-22’ye
çıkarılmalıdır.
14. Strofor
kalınlığı ne olmalıdır?
Normal
katlarda strofor kalınlığı 20 mm, toprak gibi
yumuşak zeminde 40 mm uygulanmalıdır. Strofor
üzerine naylon branda serilmelidir. |
|
|
|
Crosslink Borular
